Ấn tượng cuối năm: Chính phủ kiến tạo phát triển nhìn từ góc độ khai phóng tư duy

tgo-1Văn minh nếu chỉ nhìn trên khía cạnh vật chất, giá trị kinh tế thì mới là “phần xác”; còn một phần nữa đó là hồn dân tộc, là tư duy của người dân trong hành trình đi tới thịnh vượng. Và khi đề cập tới Chính phủ kiến tạo phát triển, ta thử nhìn sâu hơn về vấn đề này.

>> Xem thêm: Việt Nam vẫn ổn định trước sự “rung lắc” mạnh của thị trường ngoại tệ thế giới

Khi vị đại đế “thỏa hiệp” với dân

Friedrich II đại đế nước Phổ có một tuyên ngôn: “Ta và thần dân của ta đã đi tới một thỏa hiệp khiến cả đôi bên đều hài lòng. Họ thích nói gì thì nói và ta thích làm gì thì làm”.

Câu nói thoạt đầu tưởng như là biểu trưng cho nền quân chủ chuyên chế mà Friedrich II sẽ thiết lập trên toàn nước Phổ, nhưng không, vị Đại đế – Chiến binh vĩ đại của Tây Âu thế kỷ XVIII đã “đi tới một thỏa hiệp” với người dân của mình ở khía cạnh ngôn luận.

Người dân đế quốc Phổ lúc này sẽ cảm thấy hạnh phúc vì “họ thích nói gì thì nói”. Và khi người dân nói, sẽ tác động qua lại, tương hỗ với điều mà Đại đế Friedrich II “thích làm”.

Đại đế Friedrich II. Ảnh internet.

Nước Phổ dưới thời Friedrich II trị vì (1740-1786) đã bước bước lên địa vị cường quốc bậc nhất của Châu Âu. Họ là tấm gương sáng cho Nhật Bản học tập – một quốc gia mà sau này được nhiều người đã gọi là “nước Phổ ở Châu Á”.

Nhưng thế chưa phải là đã hết! Nhà triết học Voltaire có nhận định về Vương quốc Phổ dưới sự cai trị của Friedrich II: “Nếu buổi sáng nước Phổ còn là xứ Sparta, thì buổi chiều Đế chế này đã là xứ Athena” – Sparta là thành trì của chuyên chế độc tài, còn Athena là biểu tượng của dân chủ, là trung tâm triết học – văn hóa của Hy Lạp cổ đại.

Được nói bắt đầu cho quá trình khai phóng tư duy. Được nói sẽ là viên gạch đầu tiên trong việc truyền bá các tư tưởng, các giá trị nhân sinh quan. Được nói cũng khiến người dân bộc phát tư duy của mình, làm chủ tư duy và từ đó bắt đầu cho tranh biện, tranh luận trước khi vươn tới tầm học thuật.

Được nói cũng bắt đầu cho tinh thần quốc dân, cho tinh thần dân chủ nơi mà người dân bàn luận, thậm chí phản biện về các chính sách của Chính phủ. Quốc gia mạnh hơn nhờ những lời chỉ trích – Như ý của Tổng thống Mỹ Barack Obama.

Nhưng đó là chuyện bên trời Tây, còn chuyện ở ta? Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vắn tắt rất đơn giản, súc tích: “Dân chủ là để cho dân được mở cái miệng”. Quyền mưu cầu hạnh phúc riêng, quyền tự do ngôn luận là những việc mà Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa thực thi ngay sau ngày ra mắt quốc dân.

Sức hút từ ngọn cờ giải phóng dân tộc mà Việt Minh dương cao, sức hút từ những quyền dân chủ thiêng liêng – bất khả xâm phạm đã lôi cuốn giới văn nghệ sỹ, trí thức đi theo kháng chiến. Đây là một phần trong sức mạnh Việt Nam sau ngày tuyên bố Độc lập ngày 2/9/1945.

Những ví dụ đó phải chăng là Chính phủ kiến tạo phát triển?

Trụ cột thể chế quyết định sức mạnh sáng tạo

Gần đây, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã sử dụng khái niệm Chính phủ kiến tạo và phát triển, ông hối thúc các thành viên Chính phủ phải hành động phục vụ người dân và doanh nghiệp. Ông thực hành việc rút bớt giấy phép con – nói như Chuyên gia Nguyễn Trần Bạt là Chính phủ rút dần sự chiếm đóng của mình ra khỏi nền kinh tế.

Ảnh minh họa. Nguồn Tri thức trẻ.

Người đứng đầu Chính phủ đang hành động. Ông có mặt tại các điểm nóng, trò chuyện cùng doanh nghiệp, người công nhân và truyền tải thông điệp và tinh thần “Quốc gia khởi nghiệp”.

Thời gian không còn dài, chuyên gia từ WB (Ngân hàng thế giới) cho rằng, Việt Nam chỉ có 10 năm cho quá trình tăng tốc kinh tế, khi không còn cơ cấu dân số vàng, nước ta sẽ khó có cơ hội để vượt qua “bẫy thu nhập trung bình thấp”.

Bằng sự kiến tạo của Chính phủ, tinh thần khởi nghiệp của người dân, nền kinh tế sẽ bước qua những nốt trầm. Chỉ có điều từ góc tư duy, sự kiến tạo phát triển của Chính phủ còn được đề cập một cách dè chừng.

Một hạn chế trong chính giai đoạn khó khăn của nền kinh tế ư?

Nhưng khi thu ngân sách gia tăng mà tư duy công dân vẫn ngủ quên, tinh thần quốc dân không có (hoặc mờ nhạt) thì rồi quốc gia sẽ lâm vào bế tắc thành nguồn cơn của cho sự xuất hiện của mô thức “Nhà nước đối phó – xoay xở” – Xem thêm Tuần Vietnamnet: “Việt Nam trước thách thức xây dựng Nhà nước kiến tạo phát triển”. Tiềm năng, sức mạnh cạnh tranh quốc gia không đơn thuần nằm ở giá trị kinh tế mà còn là cả sự khai phóng tư duy và sức sáng tạo của dân tộc.

Hơn 130 năm trước, Yukichi Fukuzawa – Nhà khai sáng nước Nhật đã viết trong “Khuyến khích học vấn” rằng: “dân ta ai cũng chỉ muốn làm trong công sở chính quyền, rồi tìm cách leo lên hàng quan chức Chính phủ để có quyền hành và bổng lộc”. Sau khi đả phá những tư tưởng hủ bại, ông cũng cho rằng Chính phủ Minh Trị dù có “tự mãn” vì đã xây dựng được nhiều trường học, lực lượng quân đội hùng hậu thì cũng chỉ là “phần xác” của nền văn minh.

Điều mà Nhật Bản thật sự cần là “Chí khí độc lập của người dân, tinh thần độc lập của nhân dân!”.

Chính phủ Minh Trị đã làm được điều ngỡ như rất đơn giản là… để Yukichi Fukuzawa nói và nước Nhật có thành tựu như hôm nay. Phải chăng đây là Chính phủ kiến tạo phát triển một cách bền vững?

Sông Hàn

Bình luận